فهرست مطالب
خلاصه در چند خط
- فرم گزارش اکو چند بخش ثابت دارد: مشخصات و اندازههای بدن، علت درخواست، کیفیت مطالعه، اندازهها، یافتههای هر بخش قلب، مقایسه با قبل و نتیجهگیری.
- هر اندازه با واحد خودش ثبت میشود و اندازههای حفره‌ها، تا جای ممکن، بر سطح بدن تقسیم میشوند.
- مرجع این مطلب، راهنماهای انجمن اکوکاردیوگرافی آمریکا (ASE) و انجمن تصویربرداری قلب اروپا (EACVI) است؛ این مطلب آموزشی است و جای آن راهنماها را نمی‌گیرد.
فرم گزارش اکو، قالبی است که نتیجه‌ی اکوکاردیوگرافی را به شکلی یکدست و کامل ثبت میکند تا پزشک درخواست‌کننده، پزشک بعدی و خود اکوکار در مطالعهی بعدی، بی‌حدس زدن بدانند چه دیده و اندازه گرفته شده است. گزارشی که هر بار شکل دیگری دارد، مقایسه را سخت و خطا را محتمل میکند. آنچه در ادامه می‌آید برای اکوی قفسه‌ی سینه (TTE) در بزرگسالان است و منبع اصلی آن، سند توافقی EACVI دربارهی استانداردسازی گزارش اکوی بزرگسالان (۲۰۱۷) و راهنمای ASE و EACVI دربارهی اندازهگیری حفرههای قلب (۲۰۱۵) است.
بخش‌های استاندارد فرم گزارش اکو
راهنماها بر یک اصل تأکید دارند: گزارش باید هم اندازههای کمّی را داشته باشد و هم تفسیر روشن آن‌ها را، و نتیجهگیری باید به پرسشی که پزشک درخواست‌کننده پرسیده پاسخ دهد. بخش‌های اصلی این‌هاست:
۱. مشخصات و اطلاعات پایه
نام و شماره‌ی پرونده، سن و جنس، قد و وزن و سطح بدن (BSA)، فشار خون و ضربان قلب هنگام مطالعه، و ریتم قلب. سند EACVI ثبت نام و مدل دستگاه اکو و کیفیت تصویر را هم توصیه میکند.
۲. علت درخواست و نوع مطالعه
پرسش بالینی (مثلاً ارزیابی عملکرد بطن چپ یا پیگیری بیماری دریچهای)، نوع مطالعه (از راه قفسه‌ی سینه، از راه مری، اکوی استرس) و محدودیت‌ها، مثل پنجره‌ی تصویری ضعیف.
۳. یافتههای هر بخش قلب
- بطن چپ: اندازه، ضخامت دیواره‌ها، عملکرد سیستولی (کسر جهشی)، حرکت ناحیه‌ای دیواره‌ها، عملکرد دیاستولی.
- بطن راست: اندازه و عملکرد سیستولی.
- دهلیزها: اندازه یا حجم دهلیز چپ و راست.
- دریچهها: آئورت، میترال، سه‌لتی و ریوی؛ ساختار، تنگی و نارسایی با شدت آن.
- آئورت: ریشه و بخش صعودی.
- فشار ریوی و ورید اجوف تحتانی: فشار سیستولی تخمینی شریان ریوی و اندازهی ورید اجوف تحتانی و تغییر آن با تنفس.
- پریکارد، دیواره‌ها و توده‌ها: افیوژن، نقص دیواره‌ی بین دهلیزی یا بین بطنی، لخته یا توده.
۴. مقایسه، نتیجهگیری و امضا
اگر مطالعهی قبلی هست، تغییرهای مهم را بنویسید. نتیجهگیری چند خط کوتاه است که مهم‌ترین یافته‌ها را به ترتیب اهمیت می‌گوید. گزارش با نام و امضای پزشک و تاریخ و ساعت مطالعه تمام میشود.
اندازهها و واحدها
جدول زیر اندازههای رایج گزارش اکوی بزرگسالان را با واحدشان آورده است. این فهرست کامل نیست؛ هر آزمایشگاه اکو، بسته به بیماران و پرسش‌های بالینی، اندازههای دیگری هم ثبت میکند.
| اندازه | واحد | چه چیزی را نشان می‌دهد |
|---|---|---|
| قطر پایان دیاستولی و پایان سیستولی بطن چپ (LVEDD، LVESD) | mm | اندازهی بطن چپ |
| ضخامت دیواره‌ی بین بطنی و دیواره‌ی خلفی (IVSd، PWd) | mm | ضخامت دیواره‌های بطن چپ |
| توده‌ی بطن چپ بر سطح بدن (LV mass index) | g/m² | هیپرتروفی بطن چپ |
| کسر جهشی بطن چپ (LVEF)، ترجیحاً به روش سیمپسون دوصفحه‌ای | % | عملکرد سیستولی بطن چپ |
| کرنش طولی کلی (GLS) | % | عملکرد سیستولی، حساس‌تر از کسر جهشی |
| حجم دهلیز چپ بر سطح بدن (LAVI) | mL/m² | اندازهی دهلیز چپ و بار دیاستولی |
| سرعت E و A جریان میترال، نسبت E/A | cm/s، بدون واحد | پرشدن بطن چپ |
| سرعت e' بافتی و نسبت E/e' | cm/s، بدون واحد | عملکرد دیاستولی و فشار پرشدن |
| قطر پایه‌ی بطن راست | mm | اندازهی بطن راست |
| TAPSE و سرعت S' بطن راست | mm، cm/s | عملکرد سیستولی بطن راست |
| بیشینه‌ی سرعت نارسایی سه‌لتی (TR Vmax) | m/s | پایه‌ی تخمین فشار ریوی |
| فشار سیستولی تخمینی شریان ریوی (PASP) | mmHg | فشار ریوی |
| قطر ورید اجوف تحتانی و درصد کاهش آن با تنفس | mm، % | تخمین فشار دهلیز راست |
| قطر ریشه و بخش صعودی آئورت | mm | گشادی آئورت |
| بیشینه‌ی سرعت و گرادیان میانگین دریچه‌ی آئورت | m/s، mmHg | شدت تنگی آئورت |
| سطح دریچه (آئورت یا میترال) | cm² | شدت تنگی دریچه |
| پهنای وِنا کانترکتا، EROA و حجم نارسایی | mm، cm²، mL | شدت نارسایی دریچه |
برای مقدارهای مرجع، به خود راهنماها مراجعه کنید. چند نمونه از راهنمای ۲۰۱۵ ASE و EACVI دربارهی اندازهگیری حفره‌ها: محدوده‌ی طبیعی کسر جهشی بطن چپ در مردان ۵۲ تا ۷۲ درصد و در زنان ۵۴ تا ۷۴ درصد آمده است، حجم دهلیز چپ بالاتر از ۳۴ mL/m² بزرگ شمرده میشود، و TAPSE کمتر از ۱۷ میلی‌متر نشانه‌ی کاهش عملکرد بطن راست است. برای عملکرد دیاستولی و دریچهها، راهنماهای جداگانه‌ی ASE و EACVI را در سایت ASE ببینید.
نمونه گزارش اکو: یک چیدمان آموزشی
جدول زیر چیدمان یک گزارش اکوی قفسه‌ی سینه را نشان می‌دهد. بیمار و عددها ساختگی‌اند و فقط برای نشان دادن شکل گزارش آمده‌اند، نه برای تفسیر بالینی.
| بخش | نمونه‌ی متن |
|---|---|
| مشخصات | بیمار نمونه، ۵۸ ساله، مرد؛ قد ۱۷۵ سانتی‌متر، وزن ۸۰ کیلوگرم؛ فشار خون ۱۳۰ روی ۸۰؛ ضربان ۷۲؛ ریتم سینوسی |
| علت درخواست | ارزیابی عملکرد بطن چپ؛ تنگی نفس هنگام فعالیت |
| نوع و کیفیت مطالعه | اکوی قفسه‌ی سینه (TTE)؛ کیفیت تصویر مناسب |
| بطن چپ | اندازه و ضخامت دیواره‌ها طبیعی؛ LVEF به روش سیمپسون ۶۰٪؛ اختلال حرکت ناحیه‌ای دیده نشد |
| عملکرد دیاستولی | E/A برابر ۰٫۹؛ E/e' میانگین ۹؛ LAVI برابر ۲۸ mL/m² |
| بطن راست | اندازه طبیعی؛ TAPSE برابر ۲۲ mm |
| دریچهها | دریچه‌ی آئورت سه‌لتی بدون تنگی؛ نارسایی خفیف میترال؛ نارسایی خفیف سه‌لتی |
| فشار ریوی و IVC | TR Vmax برابر ۲٫۴ m/s؛ PASP تخمینی ۲۸ mmHg؛ IVC برابر ۱۸ mm با کاهش بیش از ۵۰٪ در تنفس |
| آئورت و پریکارد | ریشه‌ی آئورت ۳۲ mm؛ افیوژن پریکارد ندارد |
| مقایسه | مطالعهی قبلی در دسترس نیست |
| نتیجهگیری | اندازه و عملکرد سیستولی بطن چپ طبیعی؛ نارسایی خفیف میترال و سه‌لتی؛ شواهدی از افزایش فشار ریوی دیده نشد |
| امضا | نام پزشک، تاریخ و ساعت مطالعه |
خطاهای رایج در گزارش اکو
- عدد بی‌واحد، یا واحدی که از گزارشی به گزارش دیگر عوض میشود (میلی‌متر و سانتی‌متر).
- نبودن قد و وزن، که تقسیم اندازهها بر سطح بدن را ناممکن میکند.
- نتیجه‌گیری‌ای که به پرسش پزشک درخواست‌کننده پاسخ نمی‌دهد.
- ننوشتن محدودیت‌های مطالعه، مثل پنجره‌ی تصویری ضعیف.
- نبودن مقایسه با مطالعهی قبلی، وقتی آن مطالعه در دسترس بوده است.
گزارش ساختاریافته در نرمافزار
بسیاری از مطب‌های قلب هنوز گزارش اکو را در یک فایل Word می‌نویسند. این کار آشناست، اما سه مشکل دارد: عددها فقط متناند و نمی‌شود آن‌ها را با مطالعهی قبلی مقایسه کرد، هر گزارش ممکن است شکل کمی متفاوتی داشته باشد، و فایل‌ها روی یک کامپیوتر پراکنده می‌مانند. گزارش ساختاریافته در نرمافزار این مشکل‌ها را ندارد:
- هر اندازه خانهی خودش را با واحد ثابت دارد و گزارش‌ها همیشه یک شکل‌اند.
- بخشهایی مثل نتیجهگیری می‌توانند از انتخاب‌های خود فرم ساخته شوند و پزشک فقط ویرایش کند.
- گزارش نهایی در پرونده الکترونیک بیمار می‌ماند، کنار فیلم اکو و تصویرهای DICOM.
- خروجی Word و PDF همچنان ممکن است، برای چاپ یا فرستادن به بیمه.
اگر با DICOM و دیگر اصطلاح‌های تصویربرداری آشنا نیستید، واژه‌نامه‌ی EMR و DICOM را ببینید. برای دیدن این‌که چنین گزارشی در عمل چطور نوشته میشود، صفحه‌ی گزارش اکو، نوار قلب و اسپیرومتری را ببینید.