فهرست مطالب
خلاصه در چند خط
- EMR پروندهی الکترونیک یک مرکز است؛ EHR پروندهای است که از چند مرکز داده میگیرد؛ PHR پروندهای است که خود بیمار نگه میدارد.
- PMS کارهای اداری مطب را می‌گرداند و HIS همه‌ی کارهای بیمارستان را. RIS، PACS و LIS سامانه‌های تصویربرداری و آزمایشگاه‌اند.
- DICOM، HL7، FHIR و ICD-10 استانداردهایی‌اند که این سامانهها با آن‌ها با هم حرف می‌زنند.
EMR چیست؟ EMR کوتاه‌شده‌ی Electronic Medical Record است، یعنی پروندهی پزشکی الکترونیک یک مرکز: همان پروندهی کاغذی مطب یا کلینیک، که به نرمافزار آمده است. اگر در جلسه‌ی دمو یا در متن یک قرارداد با EMR، EHR، HIS یا PACS روبه‌رو شده‌اید و مطمئن نیستید هر کدام چیست، این واژه‌نامه برای شماست: هر اصطلاح در یک بند، و در پایان، کدام به کار مطب می‌آید و کدام به کار بیمارستان.
EMR چیست و چه فرقی با EHR و PHR دارد؟
این سه اصطلاح بیش از همه با هم اشتباه گرفته می‌شوند. فرقشان در این است که پرونده را چه کسی می‌سازد و تا کجا میرود.
EMR: پروندهی یک مرکز
EMR را یک مطب، کلینیک یا بیمارستان برای بیماران خودش می‌سازد: ویزیت‌ها، معاینه، تشخیص، نسخه، جواب آزمایش و گزارش‌ها. برای کار روزانه‌ی همان مرکز طراحی شده و معمولاً بیرون از آن دیده نمی‌شود. وقتی در فارسی از «پرونده الکترونیک بیمار» در نرمافزار مطب حرف می‌زنیم، منظورمان همین است.
EHR: پروندهای که همراه بیمار میرود
EHR یا Electronic Health Record از چند مرکز داده میگیرد و قرار است سابقه‌ی سلامت یک نفر را، هر جا خدمت گرفته، کنار هم بگذارد. نمونه‌ی ایرانی آن سامانهی ملی «سپاس» است که در مطلب پرونده الکترونیک سلامت چیست توضیح داده‌ایم. EHR به استانداردهای تبادل داده نیاز دارد، چون داده از نرم‌افزارهای مختلف می‌آید.
PHR: پروندهای که خود بیمار نگه میدارد
PHR یا Personal Health Record را خود بیمار نگه میدارد و پر میکند: فشار خون و قند خونی که در خانه میگیرد، داروهایی که مصرف میکند، و مدارکی که از پزشک‌ها گرفته است. صفحه‌ی بیمار در نرم‌افزارهای مطب، وقتی به بیمار اجازه میدهد سوابقش را ببیند و خودش هم چیزی ثبت کند، به PHR نزدیک می‌شود.
واژه‌نامه: هر اصطلاح در یک بند
| اصطلاح | نام کامل | به زبان ساده |
|---|---|---|
| EMR | Electronic Medical Record | پروندهی پزشکی الکترونیک یک مرکز (مطب، کلینیک یا بیمارستان) |
| EHR | Electronic Health Record | پروندهی سلامتی که از چند مرکز داده میگیرد و همراه بیمار میرود |
| PHR | Personal Health Record | پروندهای که خود بیمار نگه میدارد و پر میکند |
| PMS | Practice Management System | نرمافزار کارهای اداری مطب: نوبت، پذیرش، صف، صندوق و گزارش |
| HIS | Hospital Information System | سامانهی اطلاعات بیمارستان: پذیرش، بخش‌ها، داروخانه، صورت‌حساب و پرونده |
| RIS | Radiology Information System | سامانهی کارهای بخش تصویربرداری: نوبت، درخواست و گزارش رادیولوژی |
| PACS | Picture Archiving and Communication System | بایگانی و نمایش تصویرهای پزشکی (سی‌تی، امآرآی، سونوگرافی، اکو) |
| LIS | Laboratory Information System | سامانهی آزمایشگاه: پذیرش نمونه، دستگاه‌ها و جواب آزمایش |
| DICOM | Digital Imaging and Communications in Medicine | قالب استاندارد فایل و ارسال تصویرهای پزشکی |
| HL7 | Health Level Seven | سازمان و خانواده‌ی استانداردهای پیام برای تبادل دادهی سلامت |
| FHIR | Fast Healthcare Interoperability Resources | نسل تازه‌ی استاندارد HL7 برای تبادل داده از راه رابطهای وب |
| ICD-10 | International Classification of Diseases, 10th revision | فهرست بینالمللی کد بیماریها از سازمان جهانی بهداشت |
PMS و HIS
PMS کارهای غیربالینی مطب را می‌گرداند: نوبت‌دهی، پذیرش، صف ویزیت، صندوق، بدهی بیماران و گزارش درآمد. در بیشتر نرم‌افزارهای امروزی مطب، PMS و EMR یک نرم‌افزارند، چون منشی و پزشک باید یک بیمار را یک‌جا ببینند. HIS همین کار را در مقیاس بیمارستان انجام میدهد و بخش‌های بیشتری دارد: بستری، اتاق عمل، داروخانه، انبار، صورت‌حساب بیمه و ارتباط با سامانه‌های ملی.
RIS، PACS و DICOM
در مرکز تصویربرداری، RIS کار اداری بخش را انجام میدهد و PACS خود تصویرها را بایگانی و نمایش میدهد. زبان مشترک دستگاه‌ها و این سامانهها DICOM است: هر فایل DICOM علاوه بر تصویر، مشخصات بیمار، نوع دستگاه و تنظیمات را هم در خود دارد. وقتی بیمار CD سونوگرافی یا امآرآی می‌آورد، فایل‌های داخل آن DICOMاند. استاندارد DICOM را انجمن NEMA نگه‌داری میکند.
LIS
LIS نرمافزار آزمایشگاه است: نمونه را پذیرش میکند، به دستگاه‌ها وصل می‌شود و جواب را تحویل میدهد. مطب معمولاً با LIS کاری ندارد، جز این‌که جواب آزمایش بیمار، به شکل PDF یا عکس، به پروندهی او اضافه شود.
HL7 و FHIR
HL7 سازمانی بینالمللی است که استانداردهای تبادل دادهی سلامت را می‌نویسد. نسخهی قدیمی‌تر پیام‌های آن (HL7 v2) هنوز در بسیاری از بیمارستان‌ها به کار میرود. FHIR نسل تازهتر است: داده را در قالب «منبع»های کوچک، مثل بیمار، ویزیت یا دارو، و از راه رابطهای وب جابهجا میکند و برای اتصال نرم‌افزارهای امروزی ساده‌تر است.
ICD-10
طبقهبندی بینالمللی بیماریها (ICD) را سازمان جهانی بهداشت منتشر میکند. در ICD-10 هر بیماری یک کد دارد و به این ترتیب پزشکان، بیمه‌ها و آمارگران در همه‌جا با یک کد از یک بیماری حرف می‌زنند. ثبت تشخیص با کد، پرونده را برای پزشک بعدی، بیمه و آمار خوانا میکند. نسخهی تازهتر، ICD-11، از ابتدای ۲۰۲۲ میلادی رسماً اجرایی شده است، اما ICD-10 هنوز در بسیاری از سامانهها به کار میرود.
کدام برای مطب، کدام برای بیمارستان؟
یک مطب یا کلینیک سرپایی معمولاً این‌ها را لازم دارد:
- EMR و PMS در یک نرمافزار: پرونده، نوبت، صف، نسخه و صندوق.
- کد ICD-10 برای ثبت تشخیص.
- نمایش DICOM اگر تصویر می‌گیرید یا بیماران CD تصویربرداری می‌آورند، مثلاً در مطب قلب برای فیلم اکو.
- صفحه‌ی بیمار که کمی از کار PHR را انجام میدهد.
HIS، RIS، PACS کامل و LIS برای بیمارستان، مرکز تصویربرداری و آزمایشگاه‌اند. اگر مطب کوچکی هستید و فروشنده‌ای همه‌ی این‌ها را با هم به شما پیشنهاد میدهد، بپرسید کدام را واقعاً لازم دارید. در مطلب پرونده پزشکی چیست هم توضیح داده‌ایم یک پروندهی خوب مطب چه بخش‌هایی دارد.
از فروشنده چه بپرسید
وقتی فروشنده‌ای از این اصطلاح‌ها استفاده میکند، چند پرسش ساده کمک میکند بفهمید دقیقاً چه چیزی می‌خرید:
- پرونده (EMR) و کارهای اداری (PMS) در یک نرم‌افزارند یا باید دو نرمافزار جدا بخرید؟
- تشخیص را با کد ICD-10 ثبت میکند و جستجوی کد به فارسی و انگلیسی دارد؟
- فایل‌های DICOM را در پرونده نگه میدارد و نمایش میدهد، یا فقط عکس معمولی می‌پذیرد؟
- اگر از اتصال با HL7 یا FHIR حرف می‌زند، دقیقاً به کدام سامانه وصل است و آیا این اتصال امروز کار میکند؟
- بیمار سوابقش را می‌بیند و خودش هم چیزی ثبت میکند؟
نقشه‌ی ارتباط سامانهها
اگر بخواهیم مسیر دادهی یک بیمار را ساده بکشیم، چنین می‌شود:
- بیمار نوبت میگیرد و پذیرش می‌شود: PMS.
- پزشک ویزیت میکند، تشخیص را با کد ICD-10 می‌نویسد و نسخه میدهد: EMR.
- بیمار به آزمایشگاه میرود و جواب از LIS می‌آید؛ به تصویربرداری میرود و تصویر از PACS با قالب DICOM می‌آید.
- اگر بستری شود، HIS بیمارستان کار را ادامه میدهد.
- خلاصه‌ی این خدمات با استانداردهایی مثل HL7 یا FHIR به EHR ملی میرود.
- بیمار سوابقش را در صفحه‌ی خودش یا PHR می‌بیند.